غدد بزاقی

غدد بزاقی در حین رادیوتراپی سرطان حفره دهان یا اوروفارنکس به صورت اجتناب ناپذیری به 20 تا 30 گری اشعه اکسپوز می شوند.

اجزای پارانشیمال غدد بزاقی نسبتا به اشعه حساس ترند (غده پاروتید بیشتر از غده تحت فکی یا زیرزبانی)، توقف مشخص و پیشرونده ترشح بزاقی معمولا در چند هفته اول رادیوتراپی مشاهده می شود، میزان کاهش جریان به دوز تابش وابسته است و ترشح در دوز 60 گری به صفر می رسد. دهان، خشک، (زروستومیا) و حساس می شود و عمل بلع دشوار و دردناک است زیرا که بزاق باقی مانده خصوصیات نرمال لوبریکنت بودن خود را از دست می دهد.

بیمارانی که هردو غده پاروتید آن ها تحت تابش قرار گیرد نسبت به آن هایی که به صورت یک طرفه رادیوتراپی می شوند شکایت بیشتری از خشک شدن دهان دارند. معمولا pH مقادیر کم از این بزاق غلیظ 1 واحد از pH نرمال کمتر است (به فرض pH متوسط بزاق در بیماران رادیوتراپی شده 5/5 و در افراد عادی 5/6 است). این pH آنقدر پایین است که باعث آغاز دکلسیفیکاسیون مینای سالم شود. به علاوه قدرت بافری بزاق با رادیوتراپی، 44% کاهش می یابد. اگر بخش هایی از غد بزاقی اصلی سالم باقی مانده باشد خشکی دهان به دللی هایپرتروفی جبرانی بافت های باقی مانده از غدد بزاقی معمولا طی 6 تا 12 ماه فروکش می کند.

اگر کاهش جریان بزاق بعد از یک سال ادامه یابد، احتمال بهبودی خیلی کم است. از لحاظ بافت شناسی ممکن است یک پاسخ التهابی حاد درست بعد از شروع درمان اتفاق افتد و بالاخص آسینی های سروزی را درگیر کند. ماه ها بعد از تابش، پاسخ التهابی به حالت مزمن درآمده و در غدد فیبروز پیشرونده، آدیپوز و از دست رفتن عروق ظریف به همراه دژنراسیون پارانشیمال دیده می شود که مسئول به وجود آمدن زروستوپ است.

تغییراتی که در بزاق به وجود می آیند اثراتی ژرف در فلور میکروبی دهان و به طور ثانویه بر روی سیستم دندانی دارند و اغلب منجر به پوسیدگی های ناشی از اشعه می شوند. بعد از رادیوتراپی که غدد بزاقی اصلی را درگیر می کند، فلور میکروبی تغییرات چشمگیری کرده و تعداد باکتری های اسیدوژنیک در بزاق و پلاک بالا می رود. در بیمارانی که ساختمان های دهانی آن رادیوتراپی می شوند استرپتوکوکوس موتانس، لاکتوباسیلوس و کاندیدا افزایش می یابد. به خاطر مقادیر اندک از بزاق اسیدی، غلیظ و ضخیم، این بیماران مستعد پوسیدگی های ناشی از تابش اشعه می باشند.