دندان ها

تحت تابش قرار گرفتن دندان های در حال تکامل با دوزهای درمانی، به شدت رشد آن ها را به تاخیر می اندازد.

چنین تابشی ممکن است برای درمان یک بیماری موضعی (مثل ائوزینوفیلیک گراتولوما) یا یک بیماری عمومی (مثل لوسمی با رادیوتراپی تمام بدن پس از پیوند مغز استخوان) باشد.

اگر تابش قبل از کلسیفیکاسیون باشد ممکن است باعث تخریب جوانه دندانی گردد و اگر تابش بعد از کلسیفیکاسیون باشد ممکن است تمایز سلول ها را مهار کرده و موجب مالفورماسیون و توقف رشد کلی شود. کودکانی که فکین آن ها رادیوتراپی می شود، ممکن است نقائصی را در سیستم دندانی نشان دهند مثل تکامل کند ریشه، دندان های کوچک یا عدم تشکیل یک یا چند دندان.

دندان هایی که در حین تکامل تحت تابش قرار می گیرند ممکن است کلسیفیکاسیون خود را کامل کرده و به صورت نابالغ رویش یابند. به طور کلی شدت آسیب وابسته به دوز است. تحت تابش قرار گرفتن دندان ها ممکن است تشکیل ریشه را به تاخیر انداخته یا آن را متوقف کند ولی مکانیسم رویشی دندان ها به اشعه نسبتا مقاوم است. دندان های تحت تابش قرار گرفته که چگونگی شکل گیری ریشه آن ها تغییر یافته نیز می توانند رویش پیدا کنند.

دندان های بزرگسالان به اثرات مستقیم اکسپوژر اشعه بسیار مقاومند. بافت پالپی که از سلول های Reverting and fixed postmitotic تشکیل شده است، بعد ازتابش و در بلندمدت فیبروآتروفی را نشان می دهد. اشعه هیچ تاثیر قابل توجهی روی ساختار کریستالی مینا، عاج یا سمان ندارد و حلالیت آن ها را افزایش نمی دهد.

اثر اشعه و پوسیدگی های دندان

پوسیدگی های ناشی از تابش اشعه نوع لجام گسیخته ای از پوسیدگی های دندانی است و می تواند در افرادی که یک دوره رادیوتراپی را می گذرانند و غدد بزاقی آن ها نیز اکسپوز می شوند دیده شود.

پوسیدگی ها به دلیل تغییرات بزاق و غدد بزاقی شامل کاهش جریان بزاق، کاهش pH، کاهش قدرت بافرکنندگی و افزایش غلظت (ویسکوزیته)ایجاد می شوند. به دلیل کاهش یا فقدان عمل پاک کنندگی بزاق طبعیی، دبری ها به سرعت تجمع می یابد. در واقع تحت تابش قرار گرفتن دندان ها به خودی خود، پوسیدگی های ناشی از اشعه را تحت تاثیر قرار نمی دهند.

از لحاظ بالینی 3 نوع پوسیدگی ناشی از تابش وجود دارد. شایع ترین آن ها پوسیدگی های سطحی پراکنده است که به سطوح باکال، اکلوزال، اینسایزال و پالاتال حمله می برد. نوع دیگر به صورت اولیه سمنتوم و عاج را در ناحیه سرویکال درگیر می کند. این پوسیدگی ها ممکن است در اطراف دندان به صورت محیطی پیشرفت کرده و موجب از دست رفتن تاج شود. نوع سوم به صورت پیگمانتاسیون های تیره در تمامی سطح تاج ظاهر می شود. لبه های اینسایزال ممکن است به طور مشخص درگیر شوند. برخی بیماران ترکیبی از هر 3 نوع پوسیدگی را دارند. ویژگی هیستولوژیک این ضایعات مشابه پوسیدگی معمولی است. این روند سریع و مهاجم منتشر است که پوسیدگی های ناشی از اشعه را از پوسیدگی های دیگر جدا می کند.

بهترین روش برای کاستن از پوسیدگی های ناشی از اشعه، استفاده روزانه از ژل سدیم فلوراید خنثی 1% موضعی غلیظ یک تری custome-made به مدت 5 دقیقه است. استفاده از فلوراید موضعی موجب تاخیر 6 ماهه در افزایش استرپتوکوکوس موتانس در اثر تابش می شود. اجتناب کردن از ساکارز خوراکی هم علاوه بر استفاده از فلوراید موضعی تجمعات استرپتوکوکوس موتانس و لاکتوباسیل ها را کمتر می کند. بهترین نتیجه با ترکیب همزمان درمان های ترمیمی دندانی، بهداشت دهانی عالی و استفاده موضعی از سدیم فلوراید حاصل می شود. همکاری بیمار در حفظ و نگهداری بهداشت دهان بی نهایت حائز اهمیت است. دندان های واجد پوسیدگی های وسیع ودرگیری پریودنتال اغلب قبل از رادیوتراپی کشیده می شوند.